گیاهی علفی، پایا و بوته ای

 در تعریف گیاه شناسان اسپند یا اسفند گیاهی علفی است ، پایا و بوته ای که ارتفاع آن تا 50 سانتیمتر می رسد و دارای برگ های فراوان و سبز با تقسیمات سه تایی نامنظم و باریک و دراز است.

گل های نسبتا بزرگ این گیاه پنج کاسبرگ تقریبا سفید رنگ و پنج گلبرگ بلند به رنگ سفید مایل به سبز دارد. میوه گیاه پوشینه، کروی، دارای سه لب و به قطر 8 میلیمتر است که حاوی دانه های قهوه ای مایل به سیاه فراوانی است.

 قسمت مورد استفاده این گیاه دانه ها هستند. گیاه اسپند در بسیاری نقاط ایران از جمله اطراف تهران، قم، قزوین، کرج، تبریز، کرمان و وحواشی کویر ایران می روید.

نام این گیاه از کلمه "سپنته" در اوستا گرفته شده و در زبان پهلوی به معنی" افزونیک" یعنی برکت دهنده و مقدس است.

ایرانی ها از زمان های‌ کهن‌‌ اسپند را گیاهى‌ مقدس‌ مى‌پنداشتند و برای‌ آن‌ نیرویى‌ آسمانى‌ و شفابخش‌ و جادویى‌ تصور مى‌کردند.

 در فرهنگ‌ عامة مردم‌ سرزمین های‌ اسلامى‌ نیز اسفند و دانة آن‌ مقدس‌ شمرده‌ مى‌شود و آن‌ را برای‌ درامان ماندن از بلاها و آفت ها و دفع‌ چشم‌ زخم‌ به‌ کار مى‌برند.

 همچنین این گیاه به‌ دلیل داشتن‌ خاصیت های‌ طبى‌ ازجمله داروهایى بوده که ‌ ‌در جهان‌ اسلام‌ کاربرد زیادی‌ داشته و در درمان‌ برخى‌ از بیماری ها از آن استفاده می شد.

گفته می شود اسفند گیاهى‌ است‌ که‌ کسى‌ آن‌ را نکاشته‌، و کسى‌ تخمش‌ را نیفشانده‌، و به‌ خودی‌ خود و با قدرت‌ خدایى‌ روییده‌ است‌. در باور بسیاری‌ از مردم‌ جهان‌ چنین‌ گیاهانى‌ جنبة قدسى‌ دارد و از نیرو و خاصیت‌ جادویى‌ - درمانى‌برخورداراست.

حتی گفته می شود درمیان‌مسیحیان‌فرانسه‌ وِردی‌ رایج‌ است‌ که‌ به‌ خصوصیت‌ این‌ چنین‌ گیاه مقدس‌ اشاره‌ مى‌کند و مى‌گوید: «ای‌ گیاه‌ مقدس‌ که‌ نه‌ تخمت‌ را افشانده‌اند و نه‌ تو را کاشته‌اند، قدرتى‌ را که‌ خداوند به‌ تو بخشیده‌ است‌، آشکار کن‌».

 ایرانیان‌ در یکى‌ از وردهای‌ مخصوصى‌ که‌ به‌ هنگام‌ دود کردن‌ اسپند مى‌خوانند، پدیداری‌ این‌ گیاه‌ را به‌ خدا نسبت‌ مى‌دهند و مى‌گویند: "... اسفند را خداوند بنا کرد"

 حتی آن‌ را با حضرت‌ مریم هم‌ ربط داده اند و گفته‌اند: حضرت‌ مریم‌ به‌ هنگام‌ درد در زادن‌ عیسى‌(ع‌)، بر گیاه‌ »خبز المشایخ‌» -که همان اسپند است- چنگ‌ و پنجه‌ افکند و این‌ گیاه‌ در اثر پنجه‌های‌ مریم‌ به‌ صورت‌ 5 انگشت‌ درآمد از این‌ رو، در فارسى‌ آن‌ را پنجة مریم‌، چنگ‌ مریم‌، شجرة مریم‌ و بخور مریم‌ نامیده‌اند...ضد تب و درد

 پلینى-طبیعى‌دان‌ رومى-‌ در نخستین‌ سدة میلادی‌، چند صفحه‌ از کتاب‌ بیستم‌ خود را به‌ خواص‌ گوناگون‌ سداب‌ و گیاهان‌ وابسته‌ به‌ این‌ تیره‌، به‌خصوص‌ اسپند اختصاص‌ داده‌ است‌ .

 او کاربرد اسفند و ترکیبهای‌ دارویى‌ برساخته‌ از آن‌ را در درمان‌ انواع‌ بیماری ها، دردها، گزیدگی ها و پیشگیری‌ از بیماری ها و ناخوشی ها و نیز روش های‌ کاربرد آنها را شرح‌ مى‌دهد و مى‌نویسد:"خوردن‌ اسپند همراه‌ با کلم‌، تب های‌ شدید و دردهای‌ معده‌ را تسکین‌ مى‌دهد.گ

دیوسکوریدِس‌- پزشک‌ یونانى‌ سدة 1 م‌ و مؤلف‌ کتاب‌ مواد طبى‌-نیز از کاربرد اسفند در درمان‌ بیماری ها و دردهای‌ گوناگون‌ سخن‌ گفته‌ و آن‌ را در معالجه‌ درمان‌ بسیاری‌ از دردها و ناخوشی ها همچون‌ پهلو درد، سینه‌ درد، تنگى‌ نفس‌، سرفه‌، ورم‌ ریه‌، درد مفاصل‌، دفع‌ کرم‌، گوش‌ درد، خارش‌ و ورم‌ حاد به‌ کار برده‌ است.‌

 در 100 گرم گیاه اسفند 68 گرم آب - 6 گرم پروتین - 5/1 گرم چربی - 16 گرم آلکالوئیدهای آزاد - 6 گرم فیبر - 6% گرم کلسیم - 6% گرم فسفر و 250 میلی گرم تیامین وجود دارد و در طب عامیانه هم برای بهبود آسم، کولیک، تب، سنگ مثانه، هیستری، یرقان، مالاریا، سرطان، پارکینسون و رماتیسم استفاده می شود.

*

/ 4 نظر / 13 بازدید
یه نفر

سوالی دارم ز دانشمند مجلس ! رشته روانشاسی با گیاه شناسی و عطاری چه نسبتی دارند!!؟

یه نفر

مرجع و مبنا و مستندات شما چیه؟ از کجا این مطالب رو می نویسید؟ اعتبار علمی و سندیتشون چیه؟

یه نفر

دوست عزيز سوالم جديه نه شوخي كه شما بجاي جواب قيافه ميگيري !!!

ارین کوروش

سلام خسته نباشید دست گل شما در نکنه خیلی مطالب اموزنده ی است توروخدا درمورد کودکان هم مطلب بنویسید سپاسگزارم[ماچ]